Ngày 01/01/1993 huyện đảo Lý Sơn chính thức được thành lập theo Quyết định số 337/HĐBT của Hội đồng bộ trưởng (nay là Chính phủ). Đó là sự kiện có ý nghĩa chính trị - xã hội trọng đại thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với nhân dân huyện đảo, là bước ngoặc ghi nhận trong lịch sử đảo Lý Sơn trở thành đơn vị hành chính cấp huyện, tạo điều kiện thuận lợi về phát triển kinh tế - xã hội và củng cố quốc phòng an ninh huyện đảo ngày một vững chắc hơn.
Toàn cảnh đảo Lý Sơn
Nói đến vị trí địa lý, huyện đảo Lý Sơn nằm về hướng Đông Bắc của tỉnh Quảng Ngãi, cách đất liền khoảng 15 hải lý (tính từ cảng Sa Kỳ ra). Trấn giữ một vị trí chiến lược Quốc phòng của tỉnh Quảng Ngãi và Quân khu V. Có 02 đảo: Đảo lớn (gọi là Cù lao Ré), gồm 02 xã: An Vĩnh, An Hải và Đảo bé (gọi là Cù lao Bờ Bãi), có 01 xã, gọi là xã An Bình; diện tích tự nhiên khoảng 10,32km2, dân số hiện nay trên 21.473 người, có khoảng 38,2% dân số lao động sống bằng nghề biển, 35,2% sống bằng nghề nông (chủ yếu là trồng hành, tỏi) và 26,6% sống bằng dịch vụ buôn bán và các ngành nghề khác.
Nhìn lại chặng đường 20 năm kể từ khi được thành lập, huyện đảo Lý Sơn đã từng bước được xây dựng vững mạnh cả về chính trị, kinh tế, quốc phòng và an ninh. Đặc biệt là trong những năm gần đây, Lý Sơn đã có sự chuyển biến mạnh mẽ và đạt được nhiều thành tựu khả quan.
Kinh tế của huyện tăng trưởng liên tục với tốc độ khá cao. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hằng năm từ 11,5 đến 12%. Tổng giá trị sản xuất các ngành kinh tế (nông, ngư, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, thương mại dịch vụ) năm 2012 đạt 556.645 triệu đồng, tăng 4 lần so với năm 1993. Tổng thu nhập bình quân đầu người năm 1993 là 2,7 triệu đồng/người/năm đến năm 2012 tăng lên 13,3 triệu đồng/người/năm. Như vậy, thu nhập bình quân đầu người năm 2012 tăng gần gấp 4,9 lần so với năm 1993.
Trong Quy hoạch tổng thể kinh tế-xã hội của tỉnh Quảng Ngãi xác định: Đảo Lý Sơn có vị trí chiến lược trong hệ thống phòng thủ bảo vệ biển đảo và phát triển kinh tế biển của Quảng Ngãi và khu vực ven biển miền trung.
Tàu thuyền trên đảo Lý Sơn
Với định hướng như vậy, trong việc phát triển kinh tế biển, ngư nghiệp được xác định là kinh tế mũi nhọn của huyện. Việc vận dụng các chính sách khuyến khích phù hợp của huyện đã làm cho nhân dân mạnh dạn đầu tư phát triển phương tiện, đầu tư mua sắm các trang thiết bị phục vụ việc đánh bắt có hiệu quả. Chính vì vậy, sản lượng khai thác hàng năm đều tăng, năm 2012 đạt 34.460 tấn, tăng 30.475 tấn so với năm 1993, sản lượng khai thác hải sản của huyện chiếm gần 1/3 tổng sản lượng khai thác của cả tỉnh. Đến nay, toàn huyện có 419 chiếc/ 43.372 CV; trong đó: 90 CV trở lên có 158 chiếc. Có thể thấy số lượng tàu thuyền có công suất lớn ngày càng tăng để vươn ra khơi đánh bắt dài ngày trên biển, hiện nay kinh tế thủy sản quyết định thu nhập của hơn 50% cư dân của huyện. Vì thế, ngư nghiệp thực sự trở thành ngành kinh tế chính, kinh tế mũi nhọn của huyện.
Công tác bảo vệ nguồn lợi biển và an ninh vùng biển luôn được chú ý. Huyện cũng đã đẩy mạnh công tác tuyền truyền, giáo dục ý thức tham gia bảo vệ nguồn lợi biển và bảo vệ an ninh vùng biển cho các chiến sĩ và mọi tầng lớp nhân dân.
Sản xuất nông nghiệp: Ổn định diện tích canh tác các loại cây trồng, cây hành, tỏi, ngô là 3 loại cây trồng chính. Ngoài ra, còn trồng các loại cây hoa màu khác như: đậu xanh, dưa hấu, mè, đậu phụng.
Ngày 31/4/2009, Huyện Lý Sơn đã tổ chức lễ công bố Quyết định của Cục sở hữu trí tuệ Việt Nam công nhận nhãn hiệu hành, tỏi Lý Sơn. Huyện đã thành lập Hội sản xuất kinh doanh hành, tỏi Lý Sơn, đang hoạt động có hiệu quả góp phần quan trọng vào việc quản bá thương hiệu tỏi trên thị trường. Hiện nay tỏi có giá khoảng 60.000 – 70.000 đồng/kg.
Nhiệm vụ trồng rừng luôn được xem trọng trong nhiệm vụ bảo vệ môi trường sinh thái của đảo. Huyện đang phối hợp với Bộ chỉ huy quân sự tỉnh thực hiện Dự án Trồng rừng phòng hộ kết hợp cảnh quan môi trường huyện Lý Sơn, đến nay đã trồng được 30 ha trên các đồi núi, và 3.000 cây cảnh quan.
Lĩnh vực tài nguyên môi trường được quan tâm, việc khai thác, sử dụng đất đai có hiệu quả hơn. Trong năm 2010, huyện tiến hành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo dự án VLAP, đến nay đã cấp được 12.060/14.698 giấy, đạt 82,05%, số còn lại cơ bản sẽ hoàn thành trong năm 2013.
Huyện Lý Sơn không có khu công nghiệp nên môi trường ít bị ô nhiễm, chủ yếu là rác thải sinh hoạt, phụ phế phẩm nông nghiệp và khí thải từ các phương tiện ô tô, mô tô. Từ trước đến năm 2007 người dân có thói quen đổ rác ra ven bờ biển và khu vực quanh khu dân cư, có nơi gây ô nhiễm môi trường. Năm 2007, Lý Sơn được trang bị xe cuốn ép rác và đầu tư bãi xử lý rác để giải quyết vấn đề môi trường trên đảo. Ngày 24/4/2007, Đội thu gom chính thức đi vào hoạt động, bước đầu cơ bản đã giải quyết vấn đề môi trường tại huyện và được nhân dân đồng tình ủng hộ thực hiện. Nhưng từ tháng 9/2009 đến nay, Đội thu gom đã ngừng hoạt động (do cơn bão số 9/2009 đã san bằng bãi rác). Hiện nay, huyện đã chọn được bãi đổ rác mới, Tổng cục Môi trường đang tiến hành khảo sát để trình Bộ Tài Nguyên và Môi trường cho xúc tiến đầu tư trong năm 2013.
Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp: Hiện nay, toàn huyện có 248 cơ sở sản xuất, chú trọng phát triển các ngành nghề mà huyện có thế mạnh như: sản xuất đá lạnh, mộc dân dụng, khai thác đá chẻ làm vật liệu xây dựng, chế biến nước mắm…Đặc biệt là chế biến nước mắm, hàng năm toàn huyện chế biến được khoảng 40.000 lít nước mắm phục vụ tại địa phương và một số chuyển vào đất liền tiêu thụ.
Hoạt động thương mại dịch vụ cũng có nhiều khởi sắc. Các thành phần kinh tế được khuyến khích tự do làm ăn theo pháp luật. Toàn huyện có 806 hộ sản xuất kinh doanh cá thể, doanh nghiệp tư nhân cùng hợp tác xã đang hoạt động, nhiều cá nhân và đơn vị làm ăn đạt hiệu quả góp phần đáng kể vào quá trình phát triển KTXH của huyện.
Trong những năm qua, bằng nguồn vốn của địa phương cùng với sự đầu tư của nhà nước đã tập trung xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng phục vụ cho nhu cầu phát triển kinh tế và đời sống dân sinh. Một số công trình trọng điểm đã được đầu tư xây dựng như: Cảng Lý Sơn, Nhà máy phát điện, mạng lưới đường giao thông, hệ thống chợ huyện, xã, trụ sở làm việc, trường học, bệnh viện, tàu cao tốc Lý Sơn, Vũng neo đậu tàu thuyền trú bão giai đoạn 1, nhà trưng bày Đội Hoàng Sa bắc hải, đường cơ động phía Đông Nam đảo …
Tàu cao tốc đưa du khách ra với đảo Lý Sơn
Tượng đài đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải tại đảo Lý Sơn
Hiện nay, đang triển khai thi công giai đoạn 2-Vũng neo đậu tàu thuyền. Dự án hoàn thành sẽ đáp ứng nhu cầu tránh bão cho 500 tàu cá (có công suất đến 500 CV) của ngư dân trong và ngoài tỉnh trú bão an toàn. Đặc biệt, Lý Sơn sẽ được Trung ương đầu tư Dự án Điện cáp ngầm, hiện Công ty điện lực 4 đang tiến hành khảo sát, theo tiến độ được giao, dự án sẽ hoàn thành và đưa vào sử dụng vào cuối năm 2014. Các công trình, dự án đã và đang xây dựng đã làm cho diện mạo của Lý Sơn được thay da, đổi thịt từng ngày.
Cùng với sự phát triển kinh tế thì lĩnh vực văn hóa - xã hội cũng không ngừng được cải thiện.
Cơ sở vật chất, trang thiết bị ngành y tế cũng như đội ngũ y – bác sĩ được củng cố và tăng cường. Từ 1,7 bác sĩ/vạn dân năm 1993 lên đến 6 bác sĩ/vạn dân vào năm 2012; từ 19,7 giường bệnh/vạn dân năm 1993 lên đến 25 giường bệnh/vạn dân. Bệnh viện quân dân y kết hợp được đầu tư xây dựng mới, khang trang với quy mô sử dụng 60 giường bệnh và thành lập Trạm y tế xã An Bình tạo điều kiện tốt cho công tác chăm sóc sức khỏe của nhân dân. Hiện nay toàn huyện có 1.349 hộ nghèo, chiếm 25,43% tổng số hộ của huyện không có hộ đói. Phong trào “đền ơn đáp nghĩa”, “xoá đói giảm nghèo”, xây nhà tình nghĩa, làm nhà tình thương...ngày càng được mở rộng dưới nhiều hình thức. Hàng năm đã giải quyết công ăn việc làm cho hàng trăm lao động.
Cơ sở vật chất và chất lượng đội ngũ giáo viên ngày càng được củng cố và tăng cường. Năm 1993, toàn huyện có 01 trường cấp 2 + 3; có 02 trường tiểu học và 02 trường mẩu giáo đến nay toàn huyện có 01 trường THPT; 02 trường THCS, 04 trường tiểu học và 03 trường Mầm non. Tổng số học sinh các cấp hiện nay là 5.356 em, bình quân trên 03 người dân có 01 người đi học, tỷ lệ tốt nghiệp các cấp hằng năm đạt từ 90-100%, tỷ lệ học sinh thi đổ vào các trường Đại học, cao đẳng, THCN bình quân hằng năm đạt trên 30%.
Công tác văn hóa, thông tin, truyền thanh đạt kết quả tốt, kịp thời tuyên truyền, nhiệm vụ chính trị của địa phương, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khi dân cư đang dần đi vào chiều sâu và đạt nhiều kết quả tốt. Hiện nay, trên địa bàn huyện có 03 di tích lịch sử cấp quốc gia (Đình làng, Chùa hang, Âm linh tự) và 06 di tích lịch sử cấp tỉnh. Huyện đang tiếp tục khảo sát một số Lăng, Miếu, Di chỉ, các Đền thờ trên địa bàn chưa được xếp hạng để đề nghị lập hồ sơ khoa học xếp hạng di tích lịch sử văn hóa. Trong những năm qua, tỉnh, Trung ương quan tâm đầu tư kinh phí để trùng tu, tôn tạo các di tích lịch sử nói trên. Đây là điểm hẹn của khách tham quan khi Lý Sơn trở thành đảo du lịch.
Đình làng An Vĩnh
Âm linh tự - di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia
Chùa Hang- di tích lịch sử cấp quốc gia
Trong xu hướng hội nhập, người dân huyện đảo vẫn luôn có ý thức gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống đậm đà bản sắc dân tộc, nhất là nét đặc trưng văn hóa truyền thống dân gian nơi quê hương biển đảo. Với trào lưu văn hóa mới, thông qua sự tiếp cận, giao lưu văn hóa với đất liền, người dân đảo tiếp thu có chọn lọc, cảm thụ những tinh hoa văn hóa.
Lễ hội đua thuyền truyền thống của Lý Sơn
Do vị trí chiến lược của huyện đảo nên việc phát triển kinh tế luôn gắn với việc bảo đảm quốc phòng-an ninh. Đây là nhiệm vụ chiến lược luôn được thực hiện thường xuyên. Nền quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân và thế trận lòng dân thường xuyên được củng cố. Phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc ngày càng được mở rộng và phát triển. Hệ thống chính trị từ huyện đến địa bàn dân cư được củng cố và xây dựng.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, trong 20 năm qua huyện ta vẫn còn những tồn tại, những khó khăn trong quá trình xây dựng và phát triển trong những năm sắp tới đó là :
Về lĩnh vực kinh tế: Sản xuất nông nghiệp lệ thuộc rất nhiều vào thời tiết, giá cả nông – hải sản bấp bênh, không có đầu ra ổn định; công tác trồng và bảo vệ cây đạt hiệu quả thấp. Cơ cấu trong ngành thủy sản chưa phát triển đồng điều, chủ yếu mới chỉ tập trung phát triển lĩnh vực đánh bắt, chưa nghiên cứu được mô hình nuôi trồng thủy sản phù hợp. Sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp chưa phát triển mạnh vì thiếu nguồn điện. Họat động thương mại phát triển nhưng còn hạn chế do cách xa đất liền. Huyện rất có tiềm năng phát triển ngành du lịch, nhưng chậm được đầu tư phát triển. Kết cấu hạ tầng hầu như chưa có gì. Vấn đề vệ sinh môi trường chưa đảm bảo….
Về lĩnh vực VHXH : Hoạt động văn hóa thông tin, thể dục thể thao, truyền thanh cũng còn những mặt hạn chế nhất định. Chất lượng giáo dục toàn diện còn thấp; cơ sở trường lớp học còn nghèo nàn; công tác khám, chữa bệnh cũng như đội ngũ y, bác sỹ chưa đáp ứng được yêu cầu; tỷ lệ hộ nghèo cao hơn mức bình quân chung của cả tỉnh...
Mặc dù còn nhiều băn khoăn về những hạn chế của huyện đảo nhưng những khó khăn, bất cập còn tồn tại nêu trên là một tất yếu khách quan không thể tránh khỏi. Là huyện đảo sinh sau đẻ muộn của tỉnh Quảng Ngãi đi lên từ xuất phát điểm thấp nhưng cần phải khẳng định rằng: những gì đã đạt được trong 20 năm qua là sự cố gắng hết mình, là sự nỗ lực không ngừng nghỉ của người dân huyện đảo đã gắn bó, đã yêu thương mảnh đất này như máu thịt. Những thành tựu đó là nền tảng, là cơ sở vững chắc để nhân dân Lý Sơn thực hiện nhiệm vụ, mục tiêu phát triển huyện đảo trong tương lai.
Có thể nói rằng, tuy những thành tựu đã đạt được trong quá trình xây dựng và phát triển chỉ mới là bước đầu, song đối với huyện đảo, những gì đã làm được mang ý nghĩa sâu sắc, phản ánh sự trưởng thành của Đảng bộ, chính quyền, của quân và dân Lý Sơn. Với sự cố gắng, nỗ lực đó, tin rằng trong những năm tiếp theo của thế kỷ XXI, Lý Sơn sẽ có bước phát triển mới, xứng đáng là hải đảo tiền tiêu của tỉnh Quảng Ngãi nói riêng và của cả nước nói chung./.
Hoàng Dung
